Lập hình vẽ mắc Crackle

Trước hết, chúng ta tìm hiểu cấu tạo và nguồn gốc của kiểu dệt Crackle. Kiểu dệt Crackle dựa trên vân chéo gãy ba go, như bạn thấy trong ảnh bên trái.

Với bốn go, có thể tạo bốn kiểu vân chéo gãy ba go khác nhau, tùy theo dùng nhóm go liên tiếp nào: 1-2-3, 2-3-4, 3-4-1 hoặc 4-1-2. Bốn kiểu này chỉ lệch vị trí so với nhau.

Cốt lõi của kiểu dệt Crackle là kết hợp các kiểu vân chéo gãy khác nhau này để tạo nên hoa văn phức tạp.

Hình này cho thấy cách phát triển các hoa văn Crackle phức tạp, bắt đầu bằng việc kết hợp các kiểu vân chéo gãy có thể dệt trên bốn go.

Ở (I), chúng ta đặt bốn kiểu vân chéo gãy ba go cạnh nhau thành các cột. Mắc go này có thể xem là một trình tự Crackle cơ bản. Ở (II), chúng ta thu mỗi cột lại chỉ còn một chu kỳ (rappo) của từng kiểu vân chéo gãy ba go. Lúc này, mắc go là một trình tự Crackle thú vị hơn. Có thể thấy hoa văn vân chéo gãy trở thành hoa văn dích dắc xiên lên trên hình vẽ kiểu dệt.

Ở (III), chúng ta chuyển từ thứ tự đạp bàn dận Straight Draw sang thứ tự đạp bàn dận vân chéo gãy. Mắc go Crackle và thứ tự đạp bàn dận vân chéo gãy tác động lẫn nhau, tạo nên hoa văn giao thoa trên hình vẽ kiểu dệt. Từ đó xuất hiện những dấu cộng (“+”) và dấu chấm (“·”) đặc trưng của kiểu dệt Crackle.

Ở (IV), chúng ta dùng chính trình tự Crackle của mắc go làm thứ tự đạp bàn dận (còn gọi là Tromp as writ). Lúc này, hoa văn Crackle trở nên rất phức tạp.

Hy vọng phần này đã khiến bạn muốn tìm hiểu kiểu dệt Crackle — giờ chúng ta cùng đi vào chi tiết.

Hình vẽ mắc Crackle được lập bằng cách thay thế khối, nghĩa là có thể xây dựng kiểu dệt Crackle từ những khối đơn giản — ở đây là vân chéo gãy ba go.

Số khối bằng đúng số go mà hình vẽ mắc sau khi mở rộng cần dùng. Với khung dệt bốn go, bạn có thể dùng tối đa bốn khối A, B, C và D. Trình tự của chúng là: 1-2-3-2-1, 2-3-4-3-2, 3-4-1-4-3 và 4-1-2-1-4.

Lưu ý: kiểu dệt Crackle thường được dạy với khối rộng bốn sợi (ví dụ 1-2-3-2, 2-3-4-3, v.v.) thay vì khối rộng năm sợi. Tuy nhiên, tôi thấy cách nhìn khối rộng bốn sợi khó hiểu hơn. Bạn có thể tham khảo tài liệu của Griswold về kiểu dệt Crackle để tìm hiểu cách nhìn khối rộng bốn sợi.

Với khung dệt tám go, bạn có thể dùng tối đa tám khối A, B, C, D, E, F, G và H. Trình tự của chúng lần lượt là 1-2-3-2-1, 2-3-4-3-2, cho đến 7-8-1-8-7 và 8-1-2-1-8.

Có thể thấy quy tắc này áp dụng được cho số go bất kỳ.

Để xây dựng kiểu dệt Crackle bằng khối, chúng ta viết các trình tự khối trong một hình vẽ mắc khối. Ở nửa bên trái của ảnh là trình tự mắc go của hình vẽ mắc khối với các khối A-B-C-B. Lưu ý rằng mỗi “go” trong hình vẽ mắc khối ứng với một khối khác nhau.

Theo quy ước thông thường, chúng ta vẽ mắc go từ phải sang trái.

Tiếp theo, với mỗi khối trong hình vẽ mắc khối, bạn cần có dạng mở rộng của khối đó, như ở nửa bên phải của ảnh.

Để mở rộng xong hình vẽ mắc khối, chỉ cần nối các khối đã mở rộng lại với nhau để được trình tự cuối cùng.

Nhắc lại, chúng ta bắt đầu với trình tự A-B-C-B trong hình vẽ mắc khối. Mở rộng các khối được 12321-23432-34143-23432. Nối lại được trình tự cuối cùng 12321234323414323432. Toàn bộ quá trình này chính là thay thế khối trong kiểu dệt Crackle.

Ở đây, tôi minh họa thêm ba trình tự khối (bên trái); thay thế khối cho từng trình tự sẽ được các trình tự Crackle mở rộng tương ứng (bên phải).

Lưu ý rằng với các khối liên tiếp như A-A, chúng ta gộp số lặp lại (tức là 1-2-3-2-1-1-2-3-2-1 thành 1-2-3-2-1-2-3-2-1). Tương tự với C-C, 3-4-1-4-3-3-4-1-4-3 thành 3-4-1-4-3-4-1-4-3.

Ngoài ra, với hình vẽ mắc Crackle, trình tự khối phải “liền bậc”. Nghĩa là trong hình vẽ mắc khối, sau A bạn có thể giữ nguyên A, chuyển sang B hoặc chuyển sang D. Như vậy, AABBAA hợp lệ nhưng ACA thì không. Một ví dụ khác: ABCDA hợp lệ nhưng ABDA thì không. Với bốn go, không thể nhảy giữa A-C và B-D.

Giờ chúng ta xét toàn bộ hình vẽ mắc khối. Thay thế khối cho cả mắc go lẫn thứ tự đạp bàn dận của hình vẽ mắc khối sẽ cho một hình vẽ mắc Crackle hoàn chỉnh.

Có thể thấy, nhìn chung những hình phức tạp trên hình vẽ kiểu dệt sau khi mở rộng đi theo hình dạng của hình vẽ kiểu dệt khối. Nhờ vậy, bạn có thể lên kế hoạch cho cấu trúc tổng thể trong hình vẽ mắc khối rồi mở rộng để xem kết quả cuối cùng.

Ở đây tôi dùng cách nối go với bàn dận kiểu vân chéo 3/1, cho ra mặt vải nổi sợi dọc. Cách nối go với bàn dận của hình vẽ mắc khối được chép nguyên sang hình vẽ mắc đã mở rộng.

Mở rộng hình vẽ mắc khối bằng tay có thể cực kỳ tẻ nhạt và dễ sai, nhất là với những hình vẽ mắc lớn. Dùng phần mềm dệt có khả năng tự động thay thế khối như Bower là một trong những cách tốt nhất để lập hình vẽ mắc Crackle nhanh gọn.

Các hình vẽ mắc Crackle đã mở rộng trong bài hướng dẫn này đều được tạo bằng Bower.

Ở đây tôi dùng cách nối go với bàn dận kiểu vân chéo 2/2, cho ra thiết kế cân bằng, và hoa văn Crackle nổi hẳn lên.

Theo truyền thống, Crackle dùng cách nối go với bàn dận kiểu vân chéo, nhưng đó chỉ là điểm khởi đầu. Thử những cách nối khác nhau để xem chúng tạo ra hiệu ứng gì. Phần mềm dệt như Bower giúp ích rất nhiều vì tự động tính hình vẽ kiểu dệt, nhờ đó bạn có thể thử nghiệm ngay tức thì.

Bạn cũng có thể thử các thứ tự đạp bàn dận khác nhau khi xây dựng hình vẽ mắc Crackle. Bên trái, tôi dùng thứ tự đạp bàn dận Summer & Winter chuẩn. Ở đây, các khối đạp bàn dận là A=1-3-2-3, B=1-4-2-4, C=1-5-2-5 và D=1-6-2-6.

Bên phải, tôi dùng thứ tự đạp bàn dận Extended Point 1-1-2-2-3-3-4-4-3-3-2-2. Các thứ tự đạp bàn dận khác nhau sẽ tạo ra những hoa văn giao thoa khác nhau với mắc go Crackle.

Dù vậy, dùng thứ tự đạp bàn dận Crackle với mắc go Crackle vẫn tạo nên những hiệu ứng ấn tượng và phức tạp nhất trên vải.

Trong kiểu dệt Crackle, các khối còn có thể nối theo một cách thứ hai, gọn hơn. Với hai khối A (1-2-3-2-1) và B (2-3-4-3-2), ở phần trước chúng ta đã học cách nối chúng thành 1-2-3-2-1-2-3-4-3-2.

Tuy nhiên, có thể “gộp” hai khối bằng cách rút đoạn 2-1-2 ở giữa thành một số 2 duy nhất, được 1-2-3-2-3-4-3-2. Trình tự Crackle hợp lệ miễn là mỗi bước đều tăng hoặc giảm đúng một go.

Nói chính xác hơn, lấy số đầu tiên của khối thứ hai (ví dụ với B là 2). Tìm chỗ số đó xuất hiện lần cuối trong khối thứ nhất (với A là 1-2-3-2-1). Sau đó cắt bỏ từ chỗ đó trở đi (còn 1-2-3) rồi nối với khối thứ hai (1-2-3 với 2-3-4-3-2).

Ở đây, tôi minh họa thêm ba hình vẽ mắc khối (bên trái); thay thế khối Crackle theo cách gọn cho từng hình vẽ mắc sẽ được các trình tự Crackle hoàn chỉnh tương ứng (bên phải).

Bạn có thể phối hợp hai cách nối khối Crackle để tạo ra những thiết kế thú vị.

Ở phần trước, chúng ta đã nói rằng trên bốn go, trình tự khối không thể nhảy giữa A-C và B-D. Giờ chúng ta làm quen với một khái niệm gọi là sợi chuyển tiếp, có thể biến những trình tự “không hợp lệ” như ACBD thành trình tự hợp lệ khi mở rộng khối.

Để ý nửa trên của ảnh: nếu thay thế khối như trước, trình tự Crackle sẽ có những khoảng hở đứt quãng. Kiểu dệt Crackle không cho phép điều đó.

Với những khối bị bỏ qua, chúng ta chèn số đầu tiên của khối đó. Đó là một sợi chuyển tiếp. Như vậy, với trình tự khối A-C, thông thường sẽ có 1-2-3-2-1 và 3-4-1-4-3. Vì đã bỏ qua khối B, chúng ta chèn số đầu tiên của nó (2) vào giữa hai khối đã mở rộng. Kết quả là 1-2-3-2-1-2-3-4-1-4-3. Sợi chuyển tiếp giúp trình tự Crackle liên tục trở lại.

Ở đây, tôi minh họa thêm ba hình vẽ mắc khối có khoảng hở (bên trái); thay thế khối Crackle kèm sợi chuyển tiếp cho từng hình vẽ mắc sẽ được các trình tự Crackle hoàn chỉnh tương ứng (bên phải).

Tôi có đưa vào một ví dụ tám go, tận dụng sợi chuyển tiếp để có những đoạn vân chéo gãy dài hơn (tức là dài hơn vân chéo gãy ba go). Đoạn vân chéo gãy càng dài thì hoa văn trên hình vẽ kiểu dệt càng lớn.

Cuối cùng, tôi muốn chia sẻ một số hình vẽ mắc mẫu kết hợp mọi nội dung trong bài hướng dẫn này để cho bạn thấy những khả năng của kiểu dệt Crackle.

Bên trái là một hình vẽ mắc Crackle tám go. Bạn có thể nhận thấy những “đỉnh” và “đáy” lặp lại theo chu kỳ trong cả trình tự mắc go lẫn thứ tự đạp bàn dận, xen kẽ và triệt tiêu nhau để tạo nên hoa văn bàn cờ.

Bên phải là một hình vẽ mắc Crackle sáu go. Bạn có thể dùng màu chuyển dần để làm nổi bật cấu trúc lệch pha của kiểu dệt Crackle; kết quả rất đẹp mắt.

Ở đây, tôi giới thiệu một hình vẽ mắc khối phức tạp có thể cho ra những tấm vải Crackle rất ấn tượng. Hai kiểu Advancing Twill khác nhau trong mắc go và thứ tự đạp bàn dận của hình vẽ mắc khối tạo nên những hình chữ V ở sắc độ trung gian, nối nhau đổ xuống trên hình vẽ kiểu dệt khối.

Khi mở rộng khối với kiểu dệt Crackle, các sắc độ trung gian được thể hiện bằng những dấu cộng và dấu chấm đặc trưng của Crackle. Khả năng biến tấu gần như vô tận.

Như đã nói, thay thế khối Crackle cho một hình vẽ mắc khối phức tạp như vậy có thể rất khó.

Tôi đã dùng tính năng hình vẽ mắc khối và thay thế khối của Bower để làm việc này tự động chỉ với một cú bấm.

Sau cùng, có thể dùng chính một hình vẽ mắc Crackle làm hình vẽ mắc khối và thay thế khối bằng một kiểu dệt khác, như Overshot nhiều go trong ảnh minh họa. Cách này thường khiến số go tăng vọt, nhưng cho ra những thiết kế đẹp đến kinh ngạc.

Chúc mừng bạn đã học xong kiểu dệt Crackle qua bài hướng dẫn này! Giờ bạn có thể mở Bower và thử ngay những gì vừa học.