Bu derste Crackle örgüsünün temellerini öğreneceksiniz. Crackle, yalnızca dört ya da sekiz çerçeveyle elde edilebilecek en karmaşık ve en etkileyici desenlerden bazılarını verir. Başlayalım.
İşe Crackle örgüsünün nasıl kurulduğunu ve nereden geldiğini anlatarak başlıyorum. Crackle, soldaki görselde gördüğünüz üç çerçeveli çapraz dimiye dayanır.
Dört çerçeveyle, hangi ardışık çerçeve grubunu kullandığınıza göre dört farklı üç çerçeveli çapraz dimi elde edersiniz: 1-2-3, 2-3-4, 3-4-1 ya da 4-1-2. Bunlar birbirinin kaydırılmış hâlleridir.
Crackle örgüsünün özü, bu farklı çapraz dimileri bir araya getirerek karmaşık desenler kurmaktır.
Burada, dört çerçevede yapılabilen farklı çapraz dimileri birleştirerek karmaşık Crackle desenlerine nasıl ulaştığıma bakın.
(I) örneğinde üç çerçeveli dört çapraz dimiyi sütunlar hâlinde yan yana koydum. Bu tahar basit bir Crackle sırası sayılabilir. (II) örneğinde her sütunu, her üç çerçeveli çapraz diminin tek bir raporuna indirdim. Artık tahar daha ilginç bir Crackle sırası. Örgüde çapraz dimi deseninin yükselen bir zikzağa dönüştüğü görülüyor.
(III) örneğinde pedal basış raporunu düz sıralıdan sivri uçluya çevirdim. Crackle taharı ile sivri uçlu pedal basış raporu birbirini etkiler ve kesiştikleri yerlerde örgüde yeni desen etkileri oluşturur. Crackle örgüsüne özgü artılar (“+”) ve noktalar (“·”) böyle ortaya çıkar.
(IV) örneğinde taharın Crackle sırasını pedal basış raporu olarak da kullandım (tahara uygun pedal basışı; İngilizcede “tromp as writ”). Crackle desenleri artık gerçekten karmaşıklaşıyor.
Umarım bu örnekler Crackle örgüsünü öğrenme isteğinizi uyandırmıştır; şimdi ayrıntılara geçelim.
Crackle, bloklara örgü uygulanarak hazırlanan bir desendir: basit yapı taşlarından, yani üç çerçeveli çapraz dimiden kurulabilir.
Blok sayısı, sonunda gereken çerçeve sayısına eşittir. Dört çerçeveli bir tezgâhta en fazla dört blokla (A, B, C ve D) çalışabilirsiniz. Sıraları şöyledir: 1-2-3-2-1, 2-3-4-3-2, 3-4-1-4-3 ve 4-1-2-1-4.
Not: Crackle çoğunlukla beş telli bloklarla değil, dört telli bloklarla (örneğin 1-2-3-2, 2-3-4-3 vb.) öğretilir. Ancak bana göre dört telli yaklaşımı anlamak daha zordur. Dört telli yaklaşım için Griswold’un Crackle kaynaklarına bakabilirsiniz.
Sekiz çerçeveli bir tezgâhta en fazla sekiz blokla (A, B, C, D, E, F, G ve H) çalışabilirsiniz. Sıraları şöyledir: 1-2-3-2-1, 2-3-4-3-2 ve bu şekilde devam ederek 7-8-1-8-7 ve 8-1-2-1-8.
Bu kuralın her çerçeve sayısına uygulanabildiğini görebilirsiniz.
Crackle örgüsünü bloklarla hazırlamak için blok sıralarını bir profil (blok) planına yazıyorum. Görselin sol yarısında, A-B-C-B bloklarından oluşan bir profil planının tahar sırası görülüyor. Dikkat edin: profil planındaki her “çerçeve” ayrı bir bloğa karşılık gelir.
Taharı, yaygın alışkanlığa uyarak sağdan sola çiziyorum.
Ardından, görselin sağ yarısında görüldüğü gibi, profil planındaki her bloğun açılımını yazmanız gerekir.
Profil planını açmayı bitirmek için açılmış blokları uç uca eklemek yeterlidir; böylece son sıra elde edilir.
Özetlersek: A-B-C-B profil planı sırasıyla başladım. Blokları açınca 12321-23432-34143-23432 elde ettim. Bunları uç uca ekleyince son sıra çıkıyor: 12321234323414323432. Crackle örgüsünde bloklara örgü uygulama işleminin tamamı budur.
Burada üç profil sırası daha gösteriyorum (solda); bloklara örgü uygulayarak her birinden elde ettiğim açılmış Crackle sıraları sağda.
A-A gibi art arda gelen bloklarda tekrarlanan sayının birleştirildiğine dikkat edin: 1-2-3-2-1-1-2-3-2-1, 1-2-3-2-1-2-3-2-1 olur. C-C için de 3-4-1-4-3-3-4-1-4-3, 3-4-1-4-3-4-1-4-3 olur.
Ayrıca Crackle desenlerinde profil sıraları “adım adım” ilerlemelidir. Yani profil planında A’dan sonra A’da kalabilir, B’ye ya da D’ye geçebilirsiniz. Bu yüzden AABBAA geçerlidir, ACA geçerli değildir. Başka bir örnek: ABCDA geçerlidir, ABDA geçerli değildir. Dört çerçevede A ile C ve B ile D arasında doğrudan geçiş yapılamaz.
Şimdi profil planının tamamına bakalım. Bloklara örgü uygulama işlemini profil planının hem taharında hem pedal basış raporunda yapınca eksiksiz bir Crackle dokuma deseni elde edilir.
Görüldüğü gibi, açılmış desenin örgüsündeki karmaşık görüntü genel olarak profil planının örgüsündeki şekli izler. Böylece genel yapıyı profil planında tasarlayıp sonra deseni açarak son hâlini görebilirsiniz.
Burada dimi 3/1 pedal-çerçeve bağlantısı kullandım; sonuç çözgü yüzlü bir desen. Profil planının pedal-çerçeve bağlantısı, açılmış son desenin pedal-çerçeve bağlantısına olduğu gibi kopyalanır.
Profil planlarını elle açmak, özellikle büyük desenlerde son derece zahmetlidir ve hataya açıktır. Crackle örgülerini verimli biçimde hazırlamanın en iyi yollarından biri, bloklara otomatik olarak örgü uygulayabilen Bower gibi bir dokuma programı kullanmaktır.
Bu dersteki açılmış Crackle desenlerinin hepsi Bower uygulamasında hazırlandı.
Burada dimi 2/2 pedal-çerçeve bağlantısı kullandım; sonuç eşit yüzlü bir desen. Crackle deseni bu bağlantıda gerçekten öne çıkıyor.
Crackle örgüsünde geleneksel olarak dimi pedal-çerçeve bağlantıları kullanılır, ama bunlar yalnızca bir başlangıç noktasıdır. Farklı bağlantıları deneyip ne gibi etkiler verdiklerine bakın. Bower gibi dokuma programları örgüyü kendiliğinden hesapladığı için büyük kolaylık sağlar; böylece denemelerinizin sonucunu anında görürsünüz.
Crackle deseni hazırlarken farklı pedal basış raporlarını da deneyebilirsiniz. Solda standart bir Summer and Winter pedal basış raporu kullandım. Buradaki pedal basış raporu blokları A=1-3-2-3, B=1-4-2-4, C=1-5-2-5 ve D=1-6-2-6.
Sağda ise 1-1-2-2-3-3-4-4-3-3-2-2 Extended Point pedal basış raporunu kullandım. Farklı pedal basış raporları, Crackle taharıyla kesiştikleri yerlerde farklı desen etkileri oluşturur.
Yine de en çarpıcı ve en karmaşık etkiler, Crackle taharıyla Crackle pedal basış raporu birlikte kullanıldığında kumaşta ortaya çıkar.
Crackle örgüsünde bloklar ikinci, daha kısa bir biçimde de uç uca eklenebilir. A (1-2-3-2-1) ve B (2-3-4-3-2) bloklarını daha önce uç uca ekleyip 1-2-3-2-1-2-3-4-3-2 elde etmeyi öğrenmiştik.
Ancak ortadaki 2-1-2’yi tek bir 2’ye indirerek iki bloğu “birleştirebilir” ve 1-2-3-2-3-4-3-2 elde edebiliriz. Sıra her adımda bir çerçeve yukarı ya da aşağı gittiği sürece Crackle sırası geçerlidir.
Kuralı daha açık yazarsak: ikinci bloğun ilk sayısını alın (örneğin B için bu 2’dir). Bu sayının birinci blokta son geçtiği yeri bulun (örneğin A için 1-2-3-2-1). Sonra bu son geçtiği yerden itibaren kalanı kırpın (örneğin 1-2-3) ve ikinci blokla uç uca ekleyin (örneğin 1-2-3 ile 2-3-4-3-2).
Burada üç profil planı daha gösteriyorum (solda); bloklara örgü uygulamanın kısa biçimiyle her birinden elde ettiğim tam Crackle sıraları sağda.
İlginç desenler elde etmek için Crackle bloklarını uç uca eklemenin iki yolunu bir arada kullanabilirsiniz.
Daha önce, dört çerçevede profil sıralarının A ile C ve B ile D arasında doğrudan geçiş yapamayacağını söylemiştim. Şimdi ara çözgü telleri denen bir kavramı tanıtıyorum: bu teller, bloklar açılırken ACBD gibi “geçersiz” sıraları geçerli hâle getirir.
Görselin üst yarısında, blokları önceki gibi açtığımızda Crackle sırasının yer yer koptuğunu görürsünüz. Crackle örgüsünde buna izin verilmez.
Atlanan her blok için o bloğun ilk sayısı araya eklenir. Buna ara çözgü teli denir. Örneğin A-C profil sırasında normalde 1-2-3-2-1 ve 3-4-1-4-3 olur. B bloğu atlandığı için onun ilk sayısı (2) açılmış iki bloğun arasına eklenir. Sonuç 1-2-3-2-1-2-3-4-1-4-3 olur. Ara çözgü telleri Crackle sırasını yeniden kesintisiz hâle getirir.
Burada kopukluk içeren üç profil planı daha gösteriyorum (solda); bloklara örgüyü ara çözgü telleriyle uygulayarak her birinden elde ettiğim tam Crackle sıraları sağda.
Bunlara, ara çözgü tellerinden yararlanarak daha uzun çapraz dimi bölümleri (yani üç çerçeveli çapraz dimiden daha uzun) elde eden sekiz çerçeveli bir örnek de ekledim. Daha uzun çapraz dimi bölümleri örgüde daha büyük desenler oluşturur.
Şimdi de Crackle örgüsünün olanaklarını göstermek için bu derste anlattığım her şeyi bir araya getiren örnek desenler paylaşmak istiyorum.
Solda sekiz çerçeveli bir Crackle deseni var. Hem taharda hem pedal basış raporunda düzenli aralıklarla dönüşümlü gelen “yüksek” ve “alçak” bölümlerin birbirini dengeleyerek dama tahtası deseni oluşturduğunu fark edebilirsiniz.
Sağda altı çerçeveli bir Crackle deseni var. Renk geçişleriyle Crackle örgüsündeki kaymaları öne çıkarabilir, göz alıcı sonuçlar elde edebilirsiniz.
Burada gerçekten göz alıcı Crackle örgüleri verebilen karmaşık bir profil planı sunuyorum. Profil taharındaki ve profil pedal basış raporundaki iki farklı Advancing Twill, profil örgüsünde basamak basamak aşağı inen ara tonlu V motifleri oluşturur.
Blokları Crackle örgüsüyle açınca bu ara tonlar Crackle örgüsüne özgü artı ve nokta şekilleriyle ortaya çıkar. Olasılıklar saymakla bitmez.
Yine söyleyeyim: bu kadar karmaşık bir profil planında bloklara Crackle örgüsü uygulamak çok zor olabilir.
Ben bunu Bower uygulamasının “Profil (Blok) Planı” ve “Bloklara Örgü Uygulama” özellikleriyle tek tıklamayla otomatik olarak yaptım.
Son olarak, bir Crackle desenini başlı başına bir profil planı olarak kullanıp bloklara başka bir örgü, örneğin ders görselindeki gibi çok çerçeveli Overshot uygulayabilirsiniz. Bu çoğu zaman çerçeve sayısını birden çok artırır, ama son derece göz alıcı desenler ortaya çıkarır.
Tebrikler, bu derste Crackle örgüsünü öğrendiniz. Yeni öğrendiklerinizi Bower uygulamasında deneyin; kolay gelsin.